دعانویس فین

پوشیده از یخ، جایی که مردان درباره خدا خواب می‌بینند و مشروبات الکلی قوی می‌نوشند، معلم دیگری مشغول تضعیف اخلاق شیطانی بورژوازی بود و طوفانی دعانویس فین از جنجال را در مورد سرش به پا می‌کرد. نام هنریک ایبسن، پیرمردی عبوس با دهانی گرفته و عینکی بزرگ فرشته و ریشی سفید و جسور را پیش روی ما قرار می‌دهد. او مردی مبارز، دعا نویسی یک جادوگر ضد دگماتیست و اگر در عرصه هنر کسی را تبلیغ می‌کرد، یک تبلیغ‌گر بود. او نیز از دل مردم زاده شد و در مکتب سختی‌ها دعاگر آموزش دید. او دستیار داروساز در یک بندر کوچک نروژی بود، سپس دانشجوی فقیری، روزنامه‌نگار و شاعر، و سپس مدیر یک تئاتر استانی شد که شش سال در مبارزه‌ای بیهوده با ورشکستگی دست و پنجه نرم می‌کرد.

دعانویس : سرانجام، اجنه غیر مسلمان در سی و هشت سالگی، ایبسن مستمری چهارصد یا پانصد دلار در سال از پادشاه دریافت کرد و با این مستمری، زندگی سخت و شیطان فقیرانه‌ای را سپری کرد، خانواده‌ای را اداره کرد، دکمه‌های لباس‌هایش شیاطین را خودش دوخت و تئاتر و ایده‌های اخلاقی جهان متفکر را شکل داد. به جز برخی از آثار بی‌مایه‌ای که در جوانی‌اش نوشته شده، تمام آثار ایبسن یک مضمون دارند، مسئله‌ی آرمان‌ها در ارتباط با واقعیت. مردان و زنان برداشتی از رفتار درست را شکل می‌دهند و سعی می‌کنند آن را به کار گیرند، و آنطور که قرار است پیش نمی‌رود؛ در بیشتر نمایشنامه‌های ایبسن، دقیقاً برعکس عمل می‌کند.

دعانویس فین

تز او این است که زندگی را نمی‌توان با فرمول‌ها هدایت کرد؛ فرمول‌های دموکراسی به همان اندازه‌ی فرمول‌های اقتدار خطرناک هستند؛ اگر کورکورانه آنها را به کار ببرید، هر دو شما را نابود خواهند کرد. ایبسن در حال شورش علیه عقاید جادو سیاه مذهبی و قراردادهای اجتماعی است که فرد را سرکوب می‌کنند و مانع رشد کامل او می‌شوند. دعانویس فین اما نباید فرض کنی که او حاضر است از خودشناسی فرمول بسازد؛ بی‌درنگ رویش را برمی‌گرداند و به تو نشان می‌دهد که یک خودخواهِ خودبین مشغول طلسم خودشناسی و تخریب دیگران است. ایبسن دو شعر بلند به نام‌های برند شیاطین و پیر گینت نوشت که در آن‌ها ایده‌هایی شبیه به دن کیشوت را گنجانده است.

دعانویس برند یک واعظ نروژی است که فرمول خود را آداب و رسوم معنوی در سنت‌های فولکلور ظاهر می‌شوند برای عدالت کامل، یعنی قربانی کردن فرد برای خدا، دارد. او مانند دن کیشوت کورکورانه عمل می‌کند و به آسیاب‌های بادی حمله می‌کند و تعدادی از مردم، از جمله خودش را نابود می‌کند. از سوی دیگر، پیر گینت یک آدم بی‌عرضه است که مانند سانچو پانزا، خود را با همان ویژگی‌هایی که به آن‌ها افتخار می‌کند، یعنی توانایی‌اش در مراقبت از خود و عدم تمایلش به در نظر گرفتن هر چیزی جز منافع شخصی‌اش، فریب می‌دهد. ایبسن نیز تحت تأثیر علم مادی و تاریک قرار گرفت. او نیز مانند موپاسان، انسان‌ها را بازیچه‌ی شرایط دعانویس تازیان پایین می‌داند.

تفاوت در این است که او، علیرغم نظریه‌هایش، به مبارزه با شرایط اعتقاد دارد و تمام وجودش درگیر وظیفه‌ی کمک به مردان و زنان برای مبارزه‌ی عاقلانه و مؤثر است. او از شیوه فرانسوی نمایشنامه خوش‌ساخت استفاده کرد، کافران تصویری ساده و بی‌پیرایه از دعانویس اولتان واقعیت، که انبوهی از شخصیت‌ها و رویدادها را در فضایی کوچک فشرده می‌کند. او از این قالب هنری دعانویس نه برای پرداختن به دنیای بزرگ مد، بلکه برای پرداختن به افراد طبقه متوسطی که در شهرهای کوچک نروژ می‌شناخت استفاده کرد: پزشکان و وکلا و روحانیون و بازرگانان، با همسران و پسران و دخترانشان. آنها مردمی به شدت دین ناراضی هستند و ایبسن متون کهن نشان می‌دهد که چگونه آنها نارضایتی خود را ایجاد می‌کنند، دعانویس فین زیرا ایده‌هایشان نادرست است، زیرا بردگان سنت‌هایی هستند که هیچ ارتباطی با واقعیت امروزی ندارند.

شیاطین ستون‌های جامعه درباره تاجری است که طلسم زندگی خود نماز خواندن را دعا به رشته‌ای از دروغ تبدیل می‌کند تا جرمی را که مرتکب جادو کهن شده است پنهان کند. او با این کار به حفظ تمدن کمک می‌کند و به کسی نمی‌گوید شیطانی که یک تاجر می‌تواند اشتباه کند. خانه عروسک درباره زنی است که متوجه می‌شود حیوان خانگی و زینت خانه‌اش است و شوهر و فرزندانش را دعانویس ترک می‌کند و به دنیای دعانویس بیرون می‌رود موکل جن تا فردی مستقل شود. تعویذ سه مرحله در نگرش فرد نسبت ابجد به نمایشنامه‌های تز از این نوع وجود دارد. اول، تز گشایش جدید است و چه شما را خوشحال کند و چه عصبانی، شما را برمی‌انگیزد و به جنبش در طلسمات می‌آورد. شما تز را از بر هستید، آن را پذیرفته‌اید و با آن زندگی کرده‌اید.

در آن مرحله، نمایش شما را خسته می‌کند؛ دعانویس فین شما می‌گویید که برای درس‌های مدرسه یکشنبه به تئاتر نمی‌روید. مرحله سوم زمانی فرا می‌رسد که تز آنقدر برایتان آشنا شده شیاطین است که دیگر به آن شکل به نمایش فکر نمی‌کنید؛ در آن زمان، اگر اصلاً شما را جذب کند، به واسطه واقعیت انسانی شخصیت‌هایش و سرنوشتشان شما را جذب می‌کند. هجده سال پیش اجرای خانه عروسک را دیدم. در مرحله دوم رشد بودم و به نظرم موعظه‌ای کوتاه و خسته‌کننده می‌آمد، نمی‌توانستم تا آخرش بمانم. اما دعا نویسی چند روز بعد طلسم هدا گابلر را دیدم، و این متفاوت بود؛ پایان‌نامه را فراموش کردم و به مطالعه روانشناختی زن انگلی مدرن علاقه‌مند شدم.

همه ما هدا را می‌شناسیم؛ برخی از ما با او ازدواج جادو کرده‌ایم. او در بیکاری بزرگ شده است، با غرور طلسم نویس حرز زندگی می‌کند، حوصله‌اش سر رفته و مردان را طعمه خود قرار می‌دهد، نه به این دلیل که جنسی است، بلکه به این دلیل که توجه و تشویق می‌خواهد و نمی‌تواند تحمل کند که کس دیگری این چیزها را در حضورش داشته باشد. یکی از قربانیان هدا یک شاعر است؛ او برای تهیه یک نسخه خطی زحمت کشیده است و در ناامیدی از هدا، آن را پاره می‌کند. وقتی هدا این را می‌شنود، از ته دل هیجان‌زده می‌شود و فریاد می‌زند: یک عمل!

دعانویس دشتی یک عمل! بگذارید این نمادی از نگرش هنر برای هنر به زندگی باشد! بزرگترین نمایشنامه ایبسن ارواح است. این نمایشنامه چنان تز شومی دارد که منتقدان به سختی جرات بیان آن را دارند. این تز دقیقاً مذهب نقطه مقابل تز نامه داغ ننگ است: اینکه یک زن واقعی و خوب، که ازدواج اعمال صالح فرشتگان ناموفقی دارد و متوجه می‌شود که طلسم عاشق کشیش خود است، باید به جای ماندن با شوهرش، با کشیش فرار کافر کند. در نمایشنامه ایبسن، زن با شوهرش می‌ماند و به او کمک می‌کند تا راحت باشد، نسخ خطی در حالی که شوهرش مست می‌شود و مرتکب خیانت می‌شود.

او برای او پسری به دنیا می‌آورد و عشق و ارادت خود را نثار این پسر می‌کند، اما در نهایت می‌بیند که او راه پدرش را در پیش مقدس می‌گیرد و در نهایت بر اثر سیفلیس می‌میرد. این بیماری ناخوشایند پیش از این هرگز روی صحنه ظاهر دعانویس فین نشده بود، و هنگامی که ارواح در سال ۱۸۹۱ در شهر مذهبی لندن به روی صحنه رفت، منتقدان و روزنامه‌ها دیوانه شدند. می‌توانید انرژی مثبت سابقه‌ای از نظرات آنها را در جوهر ایبسن اثر برنارد شاو بیابید؛ با شروع از دیلی تلگراف لندن، که این نمایش را یک فاضلاب روباز نامید.{۲۸۸}زخم نفرت‌انگیزِ پانسمان‌نشده؛ عملی کثیف که در ملاء عام انجام شده؛ خانه‌ای برای لازارها با فرشتگان تمام درها و پنجره‌های دعا باز…

پلیدی آشکار… حیوانیت و بدبینی… بدبینی توهین‌آمیز… دنیای مالیخولیایی و بدبو… کاملاً نفرت‌انگیز و متعفن… بی‌ادبیِ چندش‌آور و تقریباً متعفن… لاشه‌ی ادبی… چیزهای نفرت‌انگیز. همه اینها به نمایشنامه‌ای اشاره دارد که اکنون به عنوان یکی از شاهکارهای تراژیک بزرگ تمام دوران شناخته می‌شود! دشمن مردم به نگرش ایبسن نسبت به سیاست و مسائل اجتماعی می‌پردازد. فین دشمن پزشک جوانی در شهری در نروژ است که متوجه می‌شود حمام‌های معروف، که اساس رفاه شهر بودند، به تیفوئید آلوده شده‌اند. پزشک اصرار دارد که حقایق را علنی کند و بنابراین مسلماً اوقات ناخوشایندی را سپری می‌کند. جالب اینجاست که همین داستان را در گام غاز نیز خواهید یافت؛ این اتفاق در دانشگاه اورگان که فاصله زیادی با نروژ دارد رخ داده است.

بهترین روش دعا برای شهر فین

دشمن مردم در این مورد اخیر، استاد جوانی بود که به حق مجبور به ترک آنجا شد. جهان چهل سال از زمانی که ایبسن این نمایشنامه را نوشت، پیرتر شده است؛ ما وقت داشته‌ایم تا همزاد نیروهای اقتصادی جامعه خود را تحلیل کنیم و دیگر به بی‌اعتمادی خام به رمال دموکراسی راضی نیستیم. درست است که مردم پیامبران را سنگسار می‌کنند؛ اما بعداً برای آنها بناهای یادبود می‌سازند؛ و اگر قرار باشد جهان نجات یابد، باید توسط مردم نجات یابد. نگرش ایبسن، تفسیر طلسم‌ها به صورت جهانی استاندارد نشده‌اند نگرش طبیعی یک هنرمند است که باید از ذهن خود مراقبت کند و نمی‌خواهد کسی به او بگوید چه فکری دعانویس لافت کند.

او به انضباط بی‌اعتماد است، فردگرایی را موعظه می‌کند و مرتجعین را خوشحال می‌کند که سخنان او را نقل کنند. اما می‌بینید، تمام کاری که شاعر باید انجام دهد، به تصویر کشیدن جهان است؛ توده‌ها کار دشوارتری دارند آنها باید آن را تغییر دهند. بنابراین آنها نمی‌توانند در نگرش آنارشیستی آرام بگیرند؛ آنها باید انضباط و همبستگی داشته باشند، باید سازماندهی کنند و رهبرانی پیدا کنند و یاد بگیرند که در کنار آن رهبران بایستند و هرات در عین حال آنها را کنترل کنند. همه اینها یک وظیفه جدید است و مستلزم انواع جدیدی از متفکران است، نه صرفاً انتقادی، بلکه سازنده فصل دهم برتری بیولوژیکی سوئد همچنین در قرن نوزدهم نمایشنامه‌نویس و شاعر بزرگی داشت.

او حدود بیست سال بعد از ایبسن آمد، مردی نابغه، رنج‌کشیده و دعانویس فین بسیار جادو سیاه احساساتی، که تقریباً قطب‌نمای اندیشه را درنوردید و هر آنچه را که یک انسان می‌توانست باور کند، باور کرد. او حتی برای من دعا نویس هم زیادی اهل تبلیغات بود؛ من دوست دارم یک کافر هنرمند ایده داشته باشد.